هر آنچه باید در مورد زنجیره تامین بدانیم

زنجیره تامین فرآیندی بسیار کارآمد برای شرکت ها و تامین کنندگان کالاست و به تولید و توزیع محصولات به شیوه ای مدرن و علمی می پردازد. در دنیای امروزی محصولات با تنوع های بسیار متفاوتی تولید می شوند و هر کدام از این محصولات از زمان تولید تا رسیدن به دست مشتری باید به صورت خاصی نگهداری و جابه جا شود. علاوه بر این، تقاضای بالا و دسترسی سریع تر به محصولات، باعث شده است که شرکت ها به تنهایی از عهده تمام مراحل تولید و انتقال محصولات برنیایند. در نتیجه برای مراحل مختلفی همچون تهیه مواد اولیه، تولید، نگهداری، توزیع و… نیاز به ارگان های مختلف در سطح یک زنجیره تامین وجود دارد.

زنجیره تامین چیست؟

زنجیره تامین به زبان ساده، به زنجیره ای از فعالیت ها گفته می شود که یک کالا از زمان تولید تا رسیدن به دست خریدار یا مصرف کننده طی می کند. زنجیره تامین متشکل از تامین کنندگان، تولیدکنندگان، وسایل حمل و نقل، انبار و سردخانه ها، فروشگاه و مصرف کنندگان است. همه عوامل درگیر در زنجیره تامین، از تامین کنندگان، تولید کنندگان تا کارگران در تلاش برای انجام درست و کارآمد فرآیند ساخت، نگهداری و توزیع یک محصول هستند، تا در نهایت محصول به دست خریدار برسد.

زیر ساخت زنجیره تامین، شرکت ها، منابع، کارمندان، تجهیزات و تکنولوژی های مدرن هستند. همه این فرآیندها به منظور تحویل کالا به بهترین نحو به دست خریدار، رقابت در بازار و افزایش سود و بهره وری شرکت ها می باشد.

به طور کلی زنجیره تامین به عنوان روشی برای کاهش هزینه تولید نهایی است.

در مقاله ها، تعاریف گوناگونی از زنجیره تامین ارائه شده است، در ادامه برخی از این تعاریف را می خوانید:

چوپرا و میندل در مقاله ای که در سال 2001 منتشر شد، زنجیره تامین را اینگونه توصیف کرده اند:

زنجیره تامین به تمام مراحلی اطلاق می شود که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در جوابگویی به سفارشات مشتری درگیر است.

مطلب مرتبط : مهم ترین کاربردهای زنجیره سرد

استراتژی های زنجیره تامین

انواع مختلفی از استراتژی های زنجیره تامین وجود دارد که در ادامه با آن ها بهتر آشنا می شویم:

زنجیره تامین ناب (Lean SCM)

زنجیره تامین ناب، نوعی رویکرد با تمایل به کاهش هزینه ها، عملیات های بدون ارزش افزوده و حذف ضایعات است. این زنجیره، فرآیندها را به صورتی تنظیم می کند که با منابع کمتر، کار بیشتری انجام شود و فعالیت ها در طول این زنجیره به صورتی تنظیم می شود که بیشترین ارزش افزوده ایجاد شود.

زنجیره تامین چابک (Agile SCM)

مدل زنجیره تامین چابک به افزایش ارزش شرکت و ارزش گذاری خریدار از طریق چابک سازی فرآیندها، مواد و ارزش ها از ابتدا تا انتهای زنجیره است.این استراتژی به منظور پاسخ گویی فوری به مشتری و ایجاد رقابتی موثر در بازار های آشفته و بی ثبات محصولات سفارشی ایجاد شد. این زنجیره به صورت کلی وظیفه پاسخگویی سریع به مشتریان، کاهش زمان انتظار برای تحویل سفارش، برآورد سریع نیازهای تامین کنندگان، توزیع کنندگان و… را دارد.

مطلب مرتبط : آشنایی با ترموگراف دما و رطوبت ویراترکر

مدل انعطاف پذیر (Resilience SCM)

زنجیره تامین پایدار یا انعطاف پذیر آزادانه تر از روش های دیگر فعالیت می کند و به جای حداقل کردن موارد و کاهش هزینه ها، توجه خود را معطوف به مدیریت مناسب شرایط پر ریسک و احتمالی می کند و ظرفیت مناسبی را برای غلبه بر مشکلات احتمالی فراهم می آورد. به صورت کلی این زنجیره در جهت بالا بردن امنیت، کیفیت و سلامت خریداران قدم بر می دارد.

این استراتژی بر خلاف زنجیره ناب روشی مناسب برای پاسخگویی به شرایط اضطراری است. برای مثال مواقعی که حوادث پیش بینی نشده مانند سیل و زلزله و … اتفاق می افتد، زنجیره انعطاف پذیر کاملا آماده برای افزایش ظرفیت است، اما در زنجیره ناب سطح ذخیره انبار، تولید و … در پایین ترین حالت خود قرار دارد و برای چنین شرایطی مناسب نیست. اما در عین حال افزایش تولید و ذخیره سازی بی رویه نیز می تواند هزینه ها را افزایش دهد.

زنجیره تامین سبز (Green SCM)

زنجیره تامین سبز در پاسخ به مشکلات زیست محیطی ایجاد شد، با استفاده از این رویکرد می توان تاثیرات منفی زیست محیطی را کاهش داد. با انجام فرآیندهای این زنجیره، بدون ایجاد هزینه های اضافه یا کاهش کیفیت و با کاربرد مناسب انرژی، آسیب های زیست محیطی کمتر شده و حتی منجر به سود آوری برای شرکت ها می شود.

مطلب مرتبط : زنجیره سرد واکسن چیست؟

زنجیره تامین عظیم یا لارج (LARG SCM)

زنجیره تامین لارج اشاره به حرف اول لاتین چهار استراژی نام برده شده دارد. این روش ترکیبی از چهار استراژی ناب، چابک، انعطاف پذیر و سبز است. مخترع این روش واحد تحقیقاتی مهندسی صنایع و مکانیک دانشگاه لیسبون پرتقال است. هر کدام از این استراتژی ها مزایا و معایب خود را دارند. وظیفه و هدف زنجیره تامین لارج، کاهش همزمان معایب این استراتژی ها و تمرکز بر بهبود مزایای آن ها به منظور افزایش ارزش بیشتر در طول زنجیره است.

انواع زنجیره تامین

زنجیره تامین مستقیم (forward supply chain)

 زنجیره تامین مستقیم، به روش معمول و سنتی زنجیره تامین و توزیع اشاره دارد. در این زنجیره محصولات از مبدا تا مقصد مراحلی را طی می کنند و طبق فرآیندهایی در طی زنجیره در نهایت به دست خریدار نهایی می رسند. در این زنجیره خدمات از سمت تامین کننده به خریدار نهایی در جریان است.

زنجیره تامین معکوس (reverse supply chain)

زنجیره تامین معکوس ، یک روش جدید زنجیره تامین است که به دلایل متعددی از جمله مشکلات محیط زیستی، کمبود منابع و انرژی ایجاد شده است و توجه اساسی به بازیابی، بازیافت و استفاده مجدد از کالاهای معیوب، کاهش هزینه های برگشت کالا سر و کار دارد.

این زنجیره وظیفه برگشت کالا از خریدار به سمت مقصد را دارد. در این نوع از زنجیره تامین، کالاهای خراب، از رده خارج شده و تاریخ انقضا گذشته از سمت خریدار  به سمت تامین کننده برگردانده می شود.برخی از این کالاها با انجام مراحلی مانند مونتاژ، بازیافت و .. امکان بازگشت به چرخه دارند و برخی دیگر از زنجیره حذف می شوند. به صورت کلی محصولات مرجوعی به سه دسته بازیافتی، تعمیری و غیر قابل تعمیر تقسیم می شوند.

در زنجیره تامین معکوس خدمات و فرآیند از سمت خریدار نهایی آغاز و به تامین کننده ختم می شود. در صورتی که کالا قابل تعمیر و تولید دوباره باشد به خریدار باز می گردد.

زنجیره تامین حلقه بسته (closed loop supply chain)

زنجیره تامین حلقه بسته،ترکیبی از زنجیره تامین مستقیم و معکوس است. به صورت کلی اگر زنجیره تامین را به صورت یک حلقه بسته از سمت تامین کننده به خریدار و بالعکس در نظر گرفت، به آن زنجیره تامین حلقه بسته می گویند.

برای مثال اگر محصول از سمت خریدار به سمت تامین کننده مرجوع شود و امکان تعمیر و بازیابی داشته باشد، محصول دوباره به سمت خریدار بر میگردد و در غیر این صورت کالا بازیافت و یا دور ریز می شود.

مراحل زنجیره تامین

مراحل زنجیره تامین ممکن است با توجه به استراژی های مختلف، متفاوت باشد. اما به طور کلی مراحل زنجیره تامین به صورت زیر است:

تامین منابع اولیه

شرکت ها و تامین کنندگان در این مرحله باید منابع خام و اولیه را برای تولید محصول تامین کنند.

تولید محصول

در این مرحله، مواد اولیه و خام تحت عملیات و فرآیندهای مختلف به محصول یا بخشی از محصول کلی تبدیل می شوند. برای مثال موتور و بدنه یخچال محصولات متفاوتی هستن.

مونتاژ

بعد از تولید قطعات و محصول های مختلف، این قطعات در کنار هم قرار می گیرند و یک محصول کلی را شکل می دهند. برای مثال قطعات مختلف موتور، بدنه، لوله ها و سیستم سرمایشی در کنار هم مونتاژ شده و یخچال را شکل می دهند.

تحویل سفارش/فروش

در این مرحله سفارش های دریافت شده برای محصول پاسخ داده می شود و یا محصول کامل شده برای فروش ارائه می شود.

تحویل سفارش

در این مرحله توجه بر روی نحوه تحویل سفارش خریدار است. برخی محصولات سفارشی ساخته شده به صورت مستقیم از تامین کننده به خریدار منتقل می شود و محصولات دیگر درون نمایندگی یا فروشگاه برای خرید عموم قرار داده می شود.

پشتیبانی مشتری و خدمات فروش

بعد از خرید مشتری، یکی از مهم ترین مراحل، ارائه گارانتی و پشتیبانی مطمئن است، تا در صورت هر گونه مشکل، خریدار به راحتی بتواند محصول را عودت داده و یا با یک محصول جدید جایگزین کند. علاوه بر این پاسخگویی به تمام سوالات، مشکلات و انتقادهای خریداران بسیار ضروری است و این امر نیاز به یک تیم پشتیبانی قوی دارد.

سخن پایانی

در دنیای رقابتی امروز، انتخاب روشی مناسب برای پاسخگویی بهتر به نیازهای افراد و افزایش سودآوری شرکت ها بیشتر از قبل مورد توجه است. به همین منظور، شرکت ها برای بهره وری و سودآوری بیشتر از زنجیره تامین بهره می برند. در طول زنجیره تامین با استفاده از استراتژی های مختلف، تلاش می شود تا تمام مراحل تهیه مواد اولیه، تولید، نگهداری و توزیع محصولات به بهینه ترین و مناسب ترین حالت ممکن انجام شود.